Thursday, 17 December 2020

KILIMO BORA  CHA MICHUNGWA, UANDAAJI WA SHAMBA , UPANDAJI, UTUNZAJI WA MICHE NA MASOKO 

        Chungwa ni tunda linalotokana na mti wa mchungwa jamii ya mlimau lina Vitamin C kwa wingi ambapo hupelekea kupendwa na  watu  wengi, Husaidia kuimarisha kinga ya mwili.

Hustawi maeneo mengi ya Pwani, Tanga, Mtwara, Lindi, Morogoro pamoja na Dar es salaam, kutokana na hali ya hewa ya joto kiasi.


UANDAAJI WA MBEGU.

            Mbegu za chungwa hupatikana kutoka kwenye tunda lenyewe lilokwisha kukoma vizuri, na baadaye kuanikwa juani mpaka pale zitakapo kauka vizuri. huchukua siku 2 hadi 3 hadi kufikia kukauka na hapo zinakuwa tayari kupandwa shambani.


AINA YA MITI YA MICHUNGWA.

Kuna aina mbili za miti ya michungwa kulingana na muda kuanzia upandaji hadi pale zinapoanza kutoa matunda , nazo ni 

1. Muda mfupi (kisaasa)

2. Muda mrefu

Muda mrefu, hii hupatikana moja kwa moja kutoka kwenye mbegu iliyokwisha kukauka vizuri na kupandwa moja kwa moja shambani, huchukua muda mrefu hadi kufikia kutoa matunda miaka 5 hadi 7, mti wake huwa mkubwa sana na hutoa matunda ya mbegu ile ile ulioipanda.

Muda mfupi (kisasa),  hupandwa moja kwa moja kwenye viriba vilivyo kwisha kuandaliwa vizuri kwa kujazwa udongo, baada ya hapo mbegu nzuri huchaguliwa aidha kutoka kwenye tunda lenyewe au mbegu za limao.

miche ikiishapandwa na kufikia urefu wa sentimita 30 hadi 45 hufanyiwa kiunganishwi (budding) kutoka kwenye mti uliokwisha kukomaa vizuri na uliwahi kutoa matunda.



Faida za kuunganisha:
  • hufanya mche uweze kukua kwa haraka na kwa urahisi zaidi
  • hutoa nafasi ya kuchagua ni aina gani ya chungwa unahitaji kuzalisha kulingana na soko au upendeleo wako mwenyewe
  • huvumilia kushambuliwa na magonjwa na wadudu.

NAMNA YA UPANDAJI WA MICHE.


Uchimbaji wa mashimo

               Miche ya chungwa hupandwa kwa nafasi 

ya mita  4 kati ya mche na mche na mita  5m kati 

ya mstari na mstari (5 x 4)m shimo linatakiwa   

liwe na kina cha  60cm na upana wa  45cm  

kutegemea hali ya udongo. Wakati wa kuchimba 


shimo udongo wa juu (wenye rutuba) na ule wa 

shimo (usio na rutuba) lazima utenganishwe wa 

juu unaweza kuwekwa kulia na  wachini kushoto.


Kufukia mashimo.

Chukua samadi 10 kg hadi 15 kg changanya na udongo wa juu (ulioweka kulia) jaza mchanganyiko wa samadi na udongo ndani ya shimo hadi utengeneze mwinuko wa kitako cha 100 cm toka usawa wa ardhi,

Kupanda miche.
Kata mizizi inayotokeza nje ya mfuko (nylon) iliyofungiwa mche wako, weka mche ndani ya shimo kisha chana nylon taratibu ili udongo usiachane na mizizi, ukishindilia kiasi, fukia shimo kwa udongo wa chini  hadi kufikia sehemu inayotenganisha shina na mizizi ya mche. 

UTUNZAJI WA MICHE IKIWA SHAMBANI 

     Magugu huzuia miche kukua vizuri wakati 

ikiwa midogo au michanga, wakati wa 

kupalilia hakikisha hauharibu mizizi kwa 

kuikata kwani mizizi ya mchungwa husambaa 

katika mdura wa upana wa 3m-6m kulingana 

na umri wa mti 

Njia ya umwagiliaji.

Chungwa huhitaji maji ya kutosha ili uweze kukua vizuri, kuna njia nyingi za umwagiliaji kwenye miche  ya chungwa.

unaweza kumwagilia kwa kutumia ndoo au kufunga mfumo wa umwagiliaji, mwagilia asubuhi na jioni ili mti upate maji ya kutosha kwa maendeleo mazuri. 

weka mbolea  pale unapoona dalili ya mmea wako kukosa virutubisho, mara nyingi mmea huanza kuonyesha rangi ya njano kwenye majani na kudhoofika unapokosa virutubisho vyake.

Upunguzaji wa matawi (Prunning).
  Hakikisha mti unapata nafasi ya kutosha kati ya tawi na tawi kuondoa giza ndani ya mti ambalo  husababisha mti kukosa mwanga wa jua na kushindwa kujitengenezea chakula chake.


ZINGATIA: Kwa mahitaji mbalimbali ya miche ya matunda kama vile parachichi, machungwa, chenza, ndimu, limau, passion, mapera,komamanga,papai fenes, stafeli, strawbery, migomba, cocoa, mizeituni pamoja na miti ya mbao na miti ya kivuli inapatikana, miche yote ni ya kisasa na ni ya muda mfupi.

kwa huduma ya uzalishaji, utunzaji pamoja na ushauri wa miche mbalimbali ya matunda na upatikanaji wake tunapatikana Morogoro mjini, popote ulipo pia tunakutumia.


Veronica J Joseph
Bsc Horticulture
Phone: 0766856431
Email: veronicajj94@gmail.com






 

Thursday, 3 December 2020

     NAMNA  NZURI YA KUPIMA UDONGO.

           Ni muhimu sana kufahamu aina ya udongo kabla ya kuanza kilimo cha zao lolote hii itakusaidia kupata mazao bora Zaidi na kwa wingi iwapo pia utunzaji mzuri utazingatiwa.

              Maeneo mengi hapa nchini yana udongo tofauti tofauti kulingana na hali ya eneo hilo, kuna maeneo yenye udongo wa kichanga, mengine yana udongo wa tifutifu  na mengine yana udongo wa mfinyazi, 

     Udongo wa kichanga, huu hupitisha maji kwa haraka na mara nyingi hauna rutuba ya kutosha kwa mimea, hupendelewa kwa kilimo cha mazao machache ya mboga mboga iwapo pia utachanganywa na mbolea ya samadi ya kutosha,  

Mara nyingi maeneo ya namna hii huwekewa mbolea ya samadi kabla ya msimu wa kupanda kuanza. 

    Udongo wa tifutifu, huu ni udongo wenye rutuba, mazao mengi hustawi sana kutokana na kuwepo kwa virutubisho vya kutosha, mara nyingi wa kulima wengi hushauriwa kutafuta maeneo yenye udongo wa namna hii, humpatia mkulima faida kubwa bila gharama ya kutumia mbolea nyingi iwapo pia atazingatia huduma nzuri kwenye mazao yake.

     Udongo wa mfinyanzi, haupitishi maji kwa haraka na mara nyingi hutuamisha maji,  haufai kwa mazao mengi kwa sababu  hushikana sana ambapo husababisha kutoruhusu hewa na maji kupita kwenye mmea hivyo huzuia ukuaji wa mmea.

Ili mazao yako yawe na afya bora shambani lazima udongo wako upimwe na udongo mzuri uchaguliwe ili kuweza kufahamu ni virutubisho gani muhimu vinahitajika na kwa kiwango gani.

         Udongo lazima uwe na uwiano sahihi wa pH, pH ni kipimo cha alkaline na acid kwenye udongo, uwiano huu husaidia kujulisha kama udongo wako una virutubisho vyote au hauna,

Acid huanzia 0 hadi 6 na alkaline huanzia 8 hadi 14, na 7 ni neutral  (uwiano sahihi wa pH kwenye udongo)  na ndio unao faa kwa mazao mengi na mara nyingi hufanya vizuri zaidi.

Iwapo udongo wako utakuwa una tindikali ( acid) nyingi Zaidi unaweza kutumia chokaa (lime) ili kushusha kiwango cha tindikali na kuweka uwiano sahihi.

Namna ya kuongeza au kupandisha pH,  kiwango cha chokaa (limestone) zinazohitajika kuongeza pH.


kiwango kinachohitajika kuongeza pH kinategemea aina ya udongo uliopo kwenye eneo husika, mfano kwenye eneo la ekari moja  ni kama ifuatavyo,

            pH            kichanga       Tifutifu         Mfinyanzi 

          4.0-6.5     1305kg              3175kg           4525kg

Namna ya kushusha pH (alkaline)shambani, kiwango cha sulphur huhitajika kwa kilogram kulingana na ukubwa wa eneo uliopo.

              pH                 Kichanga       Tifutifu          Mfinyanzi

           8.5-6.5             870kg            1175kg            1390kg

                                 

     Hii husaidia kuweka uwiano sahihi wa pH kwenye shamba lako, wakati mwingine zao sahihi huchaguliwa kupandwa kulingana na pH iliyopo kwenye udongo wako iwapo pH haitawezwa kurekebishwa kwa wakati huo.


NAMNA YA KUCHUKUA SAMPULI 

(SAMPLE).

Chukua sample ya udongo kutoka sehemu tofauti tofauti ndani ya shamba lako,  kwa kuchimba shimo la urefu wa centimita 20 hadi 25 na hakikisha vyombo vya kuweka sampuli yako ni visafi na vikavu,Baada ya kukusanya sampuli zako zianike juani hadi zikauke vizuri ili ziweze kutoa majibu sahihi, sampuli zenye unyevunyevu mara nyingi hutoa majibu yasiyo sahihi.

Jinsi ya kuchukua sampuli.


       Baada ya kuchukua sampuli na kuziweka vizuri 
peleka maabara ya udongo kwa maandalizi ya kupima udongo wako ili kujua virutubisho vyote vilivyomo kwenye udongo. baada ya majibu yote kupatikana ripoti huandaliwa ya majibu ikionyesha viwango vyote vilivyopo kwenye udongo. baada ya hapo ushauri unatolewa kulingana na maji ya udongo wako.

mfano wa matokeo baada ya kupima udongo


Je? unahitaji kupimiwa udongo? 

                  Kampuni yetu ya Holly Green Agric Group Limited 
ina uzoefu mkubwa wa kupima udongo tuna uzoefu wa zaidi ya miaka 5 katika suala la upimaji wa udongo,kwa uhitaji wa kupima udongo karibu  tunapima udongo na kutoa ushauri wa zao lipi ulime kulingana na majibu ya udongo wako,  Pia tuna andaa ripoti ya majibu na kukupa ushauri wa namna ya kufanya uwiano sawa wa virutubisho vya udongo iwapo vitakuwa vimepungua au kuzidi ili upata uwiano sawa kwa ubora wa  mazao yako.
            Gharama za kupima udongo ni shiling TZS 80,000/= kwa sampuli lakini kutokana na udongo kufanana na kutofautiana ni ngumu kuweza kujua gharama ya upimaji kwa hekari kwani unaweza kukuta ndani ya shamba moja hekari mbili zina udongo unaofanana au zaidi , pia hata hekari moja ina udongo aina mbili tofauti . 
kwa hiyo kama shamba ni kubwa ni vizuri wataalamu wetu kufika na kuangalia mtawanyiko wa udongo na kuweza kutoa gharama za upimaji .

 

Veronica J. Joseph

BSc Horticulture

Phone:+255766856431

Email:veronicajj94@gmail.com

 

Tuesday, 6 October 2020

KILIMO BORA CHA PARACHICHI (AVOCADO), UZALISHAJI NA MASOKO 



Parachichi ni tunda linalotumiwa sana na watu wengi, linalotokana na mti wa mparachichi, hupatikana karibu maeneo mengi hapa Tanzania,  
Mikoa inayolima kwa wingi sana ni Njombe, Mbeya, Kagera  pamoja na Kilimanjaro, Parachichi hupenda maeneo yenye hali ya hewa ya ubaridi na udongo wenye rutuba hasa udongo wa tifutifu.

AINA ZA PARACHICHI.

Parachichi zipo za aina nyingi, aina zinazopatikana hapa Tanzania ni  Hass, Fuerte,Choquette na  Hall. 

1. Hass, yenyewe huwa na ukijani wa mbali kidogo na monekano wake huwa mweusi pale linapo iva, ganda lake huwa gumu lenye mafundo (rough skin), hupendelewa sana na watu kutokana na utamu mwingi pamoja na kuwa na soko kubwa la ndani na nje ya nchi kutokana na hukaa muda mrefu sokoni bila kuharibika.


2. Choquette, huwa na rangi ya kijani kwa nje na pia huwa na ganda jembamba na laini lenye mafuta mengi sana kwa ndani, linaumbo la duara kama umbo la yai (oval shape). Hupendwa sana na watu kutokana na mafuta mengi lakini hukaa muda mfupi sokoni kutokana  na tabia ya kuoza haraka inayosababishwa na ganda lake la nje kuwa jepesi. 
                                            

3. Fuerte, aina hii ina rangi ya kijani na ganda lake huwa jepesi (thin) hufanana kidogo na Choquette, tofauti yake na Choquette ni umbo (shape), umbo la Fuerte ni ndefu na juu ni jembamba kidogo. mara nyingi hufaa kwa soko la ndani na hukaa muda mfupi sokoni kutokana na ganda lake kuwa laini ambapo hupelekea kuchibuka kwa haraka.                            

                            NAMNA YA KUANDAA MBEGU.

            Mbegu za parachichi huandaliwa kutoka kwenye tunda lenyewe lililokwisha komaa na kuiva vizuri, mbegu hutolewa kwenye tunda lake na kuanikwa juani kwa siku moja na baada ya hapo gamba la nje la mbegu hutolewa, 

             Baada ya hapo mbegu hupandwa kwenye viriba vilivo andaliwa tayari, na mbegu hupandwa upande wa chini kuangalia juu, na upande wa juu huangalia chini (upside _down) , na pia ilikurahisisha uchipukaji wa mbegu mapema upande ulioanza kupasuka hushauriwa uwe kwa juu au kama mbegu itakuwa haijapasuka upande wowote hushauriwa kukatwa kwa kisu duara nusu na upande ulikatwa hugeuziwa kwa juu na kupandwa.
mbegu huanza kuchipua (germinate) baada ya siku 45. baada ya miezi 3 mche huwa tayari kwa kupelekwa shambani.


Miti ya parachichi huwa ya aina mbili (2), ya muda mrefu na ya muda mfupi.

ya muda mrefu ni ile ambayo hupandwa moja kwa moja shambani kutoka kwenye mche, huwa mirefu sana , na huchukua miaka 7 hadi 15 kufikia matunda ( kuanza kutoa matunda). 

 ya muda mfupi (ya kisasa) ni ile ambayo huunganishwa (grafting) kati ya mche (rootstock) na kikonyo (scion)cha mti ambacho tayari ni mkubwa au uliokwisha komaa na unatoa matunda kwa muda mrefu, aina hii huchukua muda mfupi sana kuanza kutoa matunda kuanzia miaka 2 hadi 3, kwa aina ya Hass huchukua mara nyingi huanza mwaka mmoja na nusu hadi mitatu (3) kulingana na utunzaji.

FAIDA ZA KUUNGANISHA (GRAFTING) KWENYE MICHE YA PARACHICHI

  • hufanya mche uweze kukua kwa haraka na kwa urahisi zaidi
  • hutoa nafasi ya kuchagua ni aina gani ya parachichi unahitaji kuzalisha kulingana na soko au upendeleo wako mwenyewe
  • huvumilia kushambuliwa na magonjwa na wadudu
  • unaweza kuzalisha parachichi kipindi ambacho sio msimu wake.


NAMNA YA UPANDAJI WA MICHE YA PARACHICHI.


uchimbaji wa mashimo

               Miche ya parachichi hupandwa kwa nafasi ya mita  7m kwa 7m kati ya mche na mche na mita  7m kwa 7m kati ya mstari na mstari shimo linatakiwa  liwe na kina cha  60cm na upana wa  60cm kutegemea hali ya udongo. Wakati wa kuchimba shimo udongo wa juu (wenye rutuba) na ule wa chini (usio na rutuba) lazima utenganishwe wa juu unaweza kuwekwa kulia na  wachini kushoto .

Kufukia mashimo.

Chukua samadi debe 1-2 changanya na udongo wa juu (ulioweka kulia) jaza mchanganyiko wa samadi na udongo ndani ya shimo hadi utengeneze mwinuko wa kitako cha 100 cm toka usawa wa ardhi,

Kupanda miche.

Kata mizizi inayotokeza nje ya mfuko, kabla ya kutoa, weka mche ndani ya shimo kisha chana nylon na kutoa taratibu hiyo nylon ili udongo usiachane na mizizi, ukishindilia kiasi, fukia shimo kwa udongo wa chini  hadi kufikia sehemu inayotenganisha shina na mizizi ya mche. 

UTUNZAJI WA MICHE IKIWA SHAMBANI 

Magugu huzuia miche kukua vizuri wakati ikiwa midogo au michanga, wakati wa kupalilia hakikisha hauharibu mizizi kwa kuikata. 

UMWAGILIAJI WA PARACHICHI 

Parachichi huhitaji maji ya kutosha ili uweze kukua vizuri, kuna njia nyingi za umwagiliaji kwenye miche  ya parachichi.
unaweza kumwagilia kwa kutumia ndoo au kufunga mfumo wa umwagiliaji.







Kilimo mseto.
Wakati miche ikiwa michanga panda mazao ya muda mfupi katikati ya mstari kama vile kunde na maharage kwani mazao haya huzuia magugu kuota  na huongeza rutuba na thamani ya shamba.

Kuweka matandazo (mulching).

Nyasi (mulching) husaidia kuhifadhi maji ardhini na hupunguza uotaji wa magugu na pia ya kioza huongeza rutuba ya udongo, hakikisha shina haligusani na matandazo ili kupunguza athari za mchwa na moto.


NOTE: Kwa mahitaji mbalimbali ya miche ya matunda kama vile parachichi, machungwa, chenza, ndimu, limau, passion, mapera,komamanga,papai fenes, stafeli miti ya mbao n.k inapatikana, miche yote ni ya kisasa na ni ya muda mfupi.

kwa huduma ya uzalishaji, utunzaji pamoja na ushauri wa miche mbalimbali ya matunda na upatikanaji wake tunapatikana Morogoro mjini, popote ulipo pia tunakutumia.


Veronica J Joseph
Bsc Horticulture
Phone: 0766856431
Email: veronicajj94@gmail.com



Friday, 15 March 2019

 MWONGOZOWA KILIMO BORA CHA MAHINDI 

Kwa mahitaji ya mbegu bora za mahindi wasiliana nasi kwa number 0628589132/0653170242

                     
UTANGULIZI
Mahindi ni zao muhimu la chakula, na ni aina ya nafaka inayotumiwa zaidi kama chakula,uhususani katika matifa ya Afrika, na yamekuwa yakitumika zaidi na nchi zilizopo kusini mwa jangwa la Sahara. Ni chakula cha matumizi ya nyumbani kwa idadi ya watu inayokadiriwa kuwa asilimia 50. Ni chanzo muhimu cha madini na kuongeza nguvu mwilini, protini, madini ya chuma (iron) vitamini na madini mengine asilia.Waafrika
hutumia mahindi kwa njia mbalimbali (uji, ugali na pombe). Na mahindi ya kuchoma.
Kila sehemu ya mmea wa mahindi ina thamani kiuchumi : punje, majani, shina na magunzi   huweza kutoa kiasi kikubwa cha bidhaa nyinginezo zilizo chakula na zisizokuwa chakula.
Vile vile mahindi ni chakula muhimu cha mifugo (ng’ombe) na huhifadhiwa kama silage. Pia mabaki ya mimea na nafaka hutumika viwandani kutengeneza wanga na mafuta.
Mahindi ni mimea ambayo hustahimili mabadiliko ya hali ya hewa tofauti tofauti na huweza kumea katika maeneo mengi tofauti hapa nnchini. Kuna aina nyingi za mahindi yanayotofautiana katika muda wa kukomaa, mavuno na ustahimilivu wa hali ya hewa.

HALI YA HEWA NA UDONGO
Mmea huu unahitaji kiwango cha joto cha kila siku cha nyuzi joto 20º ili umee vyema. Joto la juu sana kwa mazao mazuri ni kama nyuzi joto 30º. 
Mahindi hustawi katika maeneo mbalimbali hapa nchini kuanzia 0-3000 m kutoka usawa wa bahari kulingana na aina ya mbegu na hali ya hewa ya eneo husika. 
Mahindi huwa yanaathirika sana na ukosefu wa unyevu wakati wa kutoa maua na matunda. Pia yanahitaji maji ya kutosha wakati wa kupanda. Katika nchi za joto jingi (tropiki), mahindi hufanya vyema katika mvua ya kiwango cha milimita 600 hadi 900 wakati wa kukua.
Mahindi yanaweza kukuzwa kwenye aina nyingi za udongo lakini hukua vyema zaidi katika udongo wa kichanga au tifutifu usiotuamisha maji mengi, ulio na hewa ya kutosha na ulio na rutuba na madini ya kutosha. Pia hustawi vizuri katika udongo wenye uchachu wa kiwango cha pH 6-6.5.
Pia ikumbukwe kuwa mahindi ni moja ya zao ambalo huathirika sana na hali ya chumvi katika maji na udongo. 

KUTAYARISHA SHAMBA

SHAMBA LILILO ANDALIWA VIZURI

Shamba la mahindi linahitajika kutayarishwa mapema  mapema sana mwanzoni mwa msimu wa mvua au hata kabla mvua kuanza.

Shamba linaweza kuandaliwa kwa aina tofauti tofauti kulinganisha na eneo na aina ya udongo. Shamba linaweza kulimwa kwa trekta au kwa jembe la mkono kwa kina kisichopungua 15 cm ili kuruhusu mizizi kupenya vizuri na udongo kuhifadhi maji kwa wingi. Kama shamba liaasili ya kutuamisha maji matuta yaandaliwe vizuri shambani. Moto usitumike wakati wa kuandaa shamba.
          Vilevile kama shamba lina asili ya mmomonyoko wa udongo, basi ni vyema tahathari ichukuliwe katika uhifadhi wa udongo na unyevunyevu ardhini kwa kuweka matandazo shambani (mulching).

FAIDA ZA KUANDAA SHAMBA MAPEMA

Baada ya kuvuna,udongo bado ni mlaini hivyo hulimika kwa urahisi kwa kutumia jembe lolote.
 Masalia yatakayofunikwa udongoni huoza mapema.
 Hupunguza magugu.
 Hupunguza wadudu waharibifu na kuharibu mazalio yao.
 Mahindi yanapata mvua ya kutosha hadi kukomaa.
 Magonjwa kama yale ya ya majani (streak ugonjwa wa milia) hayatatokea au
yatakuwa kidogo.
 Mbolea uliyoweka itayeyuka pamoja na mahindi na yatastawi vizuri.

WAKATI WA KUPANDA

Wakati wa kupanda hutatanisha kwani mvua haitabiriki,Kama mvua hunyesha nyakati na majira yale yale ya mwaka basi kalenda ifuatayo inaonyesha tahere za kupanda zao la mahindi katika eneo lako.
 Mbeya na maeneo ya jirani, mwanzoni mwa mwezi Novemba hadi Desemba
mwishoni.
 Morogoro,Pwani, DSM, Tanga na Maeneo Jirani Mwezi Januari, February na March Mwanzoni katikati
 Iringa na maeneo ya jirani, katikati ya mwezi Novemba hadi Desemba mwishoni
 Songea na maeneo ya jirani, katikati ya mwezi Novemba hadi Januari mwanzoni.
Kupanda mahindi mapema ni muhimu kwani uwezekano wa kuvuna mazao mengi ni
mkubwa. Kwa mashamba makubwa sana wakati wa kupanda uwe wiki moja kabla ya mvua
kuanza kunyesha na isizidi wiki mbili kabla ya mvua. Isiwe mapema zaidi kwani mbegu
zitaharibiwa na joto katika na wadudu, panya, ndege na wanyama wengineo.

KUCHAGUA MBEGU BORA

Mbegu bora ni zile zilizo zalishwa kitaalamu.
 Ni safi hazijabunguliwa na wadudu.
 Huzaa mazao mengi.
 Hustahimili magonjwa.

AINA ZA MBEGU



 Mbegu aina ya chotara(hybrid)
 Aina ya ndugu moja(synthetic)
 Mbegu aina ya composite
Mbegu za kisasa zikitumiwa vizuri katika misingi ya kilimo zina uwezo wa kuzaa magunia
50-80 au tani 5.5 – 7.5 kwa hekta moja.8( Gunia 25

MAPENDEKEZO YA MBEGUZA KUPANDA

Kuna mbegu nyingi za kisasa zilizoko kwenye soko mfano wa ZAMSEED, SEEDCO ,PANNAR, MERU n.k


KUPANDA

Idadi ya mimea katika eneo ni muhimu kwani ikizidi
 Kuna uwezekano wa mazao kupungua.
 Mimea kuwa dhoofu
 Mimea mingi kutozaa au kuwa na matunda madogomadogo.
 Kunakuwa na uwezekano mkubwa wa kusambaa kwa magonjwa kiurahisi
Idadi ya mimea nayo ikipungua kwenya eneo husababishwa mavuno kupungua
jambo la kufanya ni kupanda mbegu katika nafasi na kiwango cha mbegu sahihi kilichoshauriwa na mtaalamu hapo chini.

KIASI CHA KUPANDA
 Kiasi cha kilo 20(ishirini) za mbegu kinatosha kupanda hekari moja., (Hii hutegemea na aina ya mbegu)

NAFASI ZA KUPANDA.

MASHINE YA KUPANDIA

Unaweza kupanda mhindi katika nafasi mbalimbali kulingana na mahitji yako, hali ya hewa na rutuba ya udongo. lakini zifuatazo ni nafasi pendekezwa na hutumika sehemu nyingi hapa nchini kwetu.
 75cm x 30cm mfano:- mstari kwa mstari 75cm na mche kwa mche 30cm hii ni kwa mbegu moja kwa kila shina na kufanya uwe na idadi ya mimea zaidi ya 44000 kwa hekta.
 75cm x 60cm mfano;- mstari kwa mstari 75cm na mche kwa mche 60cm hii ni kwa mbegu mbili  kwa kila shina na kufanya uwe na idadi ya mimea 44000 na zaidi kwa hekta.
 75cm x 25cm mfano:- mstari kwa mstari 75cm na mche kwa mche 25cm hii ni kwa mbegu moja kwa kila shina na kufanya uwe na idadi ya mimea zaidi ya 53000 kwa hekta. 
 90cm x 50cm Hii ni nzuri kwa sehemu kame na kwa wanaopanda mazao  mchanganyiko au kilimo mseto.
Mahindi yanaweza kuchanganywa na  mazao mengine ya kutambaa kama kunde, maharage, maboga, karanga nk.
Image result for good maize spacing
Shamba la mahindi lililopandwa kwa nafasi sahihi na kiasi cha mbegu sahihi.


MATUMIZI YA MBOLEA

 Mahindi hustawi na kuzaa vizuri iwapo yatapatiwa mbolea pamoja na matunzo mengine ya kilimo bora.
 Angalizo: Ukipanda mbegu bora bila kutumia mbolea ni kazi bure.

KUNA AINA MBILI KUU ZA MBOLEA

 Mbolea za asili mfano; samadi,mboji na majani mabichi,mbolea hizi hua na
virutubisho vya kutosha ambavyo havijulikani vipo kwa kipimo kiasi gani.
 Mbolea za viwandani, hizi hua na virutubisho vya kutosha na vipimo hujulikana, hii
inasaidia kujua ni kiasi gani kitumike kwa kipindi gani.

KWA MFANO:
Mbolea inayotumiwa na wakulima wadogo mara yingi huwa haitoshi. Mahindi ya kiwango cha juu yaweza tu kufikia kiwango cha juu cha Uzalishaji iwapo yatapewa lishe na madini ya kutosha. Mahindi ya tani 2 kwa hekta na tani 5 kwa hekta hutumia karibu kilo 60 N, kilo 10 za P205 na kilo 70 K20 kutoka katika udongo. Mahindi hunyonya Nitrogen pole pole katika miezi ya kwanza baada ya kupanda, lakini huongezeka hadi kiwango cha juu kabisa
wakati wa kutoa maua na kukuza tunda (gunzi). Mahindi huhitaji nitrogen kwa kiwango cha juu na ukosefu huwa ndio kizingiti. Kiwango cha juu cha nitrogen kinahitajika mara tatu; kwanza wakati wa kupanda, pili, wakati ambapo mmea umefikia sentimita 50 za urefu na tatu, wakati matunda ya mahindi yanaanza kutoa zile nyuzi nyuzi nyororo (silking). Udongo mwingi huwa na madini ya phosphorous (P205) na potassium (K20) lakini siokiwango kinachotosheleza mahitaji haswa ya mbegu za mahindi zinapochipua. Nyunyuzia P205 karibu na mbegu ili ziote kwa haraka. K20 hutumika kwa kiwango kikubwa lakini hitaji la mimea hubainika baada ya upimaji wa hali ya udongo kujua kiasi cha mahitaji (soiltest). (ndo maana twasisitiza mbolea za viwandani sio lazima iwe ya kemikali).


DALILI ZA UPUNGUFU WA MBOLEA

Ukosefu wa K20 husababisha ncha za majani kuwa na rangi ya njano na kuunda gunzi (cob)
lisilo na punje hadi juu. Ukosefu wa P205 hufanya matawi kuwa na rangi ya samawati na mbegu zisizo laini. Dalili za ukosefu wa nitrogen ni majani ya rangi ya manjano na mimea dhaifu mifupi. Phosphate haifyonzwi haraka na mahindi na pia udongo mwingi wa nchi za joto hukosa madini hayo ya phosphate. Inashauriwa unyunyuzie mbolea ya kiasili kama samadi kabla ya kulima ili uboreshe hali ya udongo na kuongezea madini. Katika ukulima wa kiasili, (organic farming), Nitrogen (N) hutiwa kwenye udongo kupitia kwa upandaji wa mimea ya jamii ya mikunde (legumes) ambayo hutoa nitrogen katika hewa, Hata hivyo mapendekezo ya kimbolea yaliyo katika misingi ya uchunguzi wa udongo hutoa nafasi nzuri ya kupata kiasi kizuri cha mbolea bila kuweka kiwango cha chini au juu.
Omba msaada kutoka kwa mafisa ugani wa kilimo walio katika eneo lako. Katika maeneo yanayo tegemea mvua kukuza mahindi, panda mbegu wakati wa mvua ya kwanza. Hii
itaruhusu mizizi kunyonya madini yaliyotengenzwa na bakteria katika udongo. Maji yaliyosimama huyeyusha na kuondoa madini ya nitrogen kutoka katika udongo na kusababisha ukosefu wa Nitrogen.
Image result for maize nutrient deficiency
Upungufu wa madini ya Phosphorus P
Image result for maize nutrient deficiency
Upungufu wa madini ya Pottasium K


Image result for maize nutrient deficiency
Upungufu ya madini ya Nitrojeni N
KUDHIBITI MAGUGU
SHAMBA LILILPO FANYIWA PALIZI KWA KUTUMIA DAWA

Udhibiti wa magugu ni muhimu sana. Katika wiki 4 hadi 6 za mbele baada ya kumea, mahindi huathiriwa sana na magugu. Ni lazima mahindi yapandwe mara moja baada ya kutayarisha shamba. Na usiache magugu mpaka yawe makubwa ndipo uanze kupalilia.
Unaweza kulima katikati ya laini za mahindi ili udhibiti magugu.
Nchini Tanzania, kupalilia mara mbili kunahitajika kwa aina nyingi za mahindi, ingawa kupalilia kwa mara ya tatu kutahitajika kwa aina ambazo zinahitaji zaidi ya miezi 5. kukomaa. Njia rahisi za kupalilia kunaweza kufanywa kwa mkono au kwa jembe la mkono ama kwa kutumia viuagugu ambavyo vimethibitishwa. (Angalizo; usitumie viuagugu bila ushauri wa kitaalam)

UHUSIANO WA NIPE NIKUPE

Desmodium (desmodium uncinatum) nyasi ya Molasses (melinis minutifolia) zikipandwa kati kati ya laini za mahindi huzuia wadudu kama stalk borers moths. Mimea hii hutoa kemikali ambazo huwafukuza wadudu aina stem borers’ moths. Zaidi ya hayo Desmodium huzuia gugu haribifu,witchweed striga hermonthica. Napier grass (pennisetum purpureum) na Sudan grass (sorghum vulgare sodanese) ni mimea mizuri sana inayonasa wadudu aina ya stem borers. Napier grass ina njia yake madhubuti ya kujikinga dhidi ya wadudu wanaotoboa mmea kwa
kutoa utomvu kutoka kwenye shina, ambayo huzuia wadudu kufyoza mmea na kusababisha uharibifu. Nyasi hizi pia huvutia adui wa stem borers kama mchwa, earwigs na
buibui. Nyasi aina ya Sudan pia husaidia maadui asilia, kama nyigu (parasitic wasp).
Mahindi huweka kivuli kwenye mimea ya mboga mboga ikipandwa safu moja katikati ya mboga kwenye maeneo yaliyo na jua kali. Hii huongeza mazao ya mboga zilizopandwa hivi, na mimea jamii ya mikunde huongeza nitrogen kwenye udongo ambayo huitajika zaidi katika ukuaji wa mahindi pia hupunguza wadudu aina ya (leafhoppers, leafbeatles, stalk borers na fall army worm), upandaji wa mimea jamii ya mikunde ufanyike mara baada ya palizi ya kwanza.

UVUNAJI NA UHIFADHI

Mahindi huvunwa mara baada ya kukomaa, yanaweza kuvunwa kwa mikono au kwa kutumia mashine maalum ya kuvunia kama shamba ni kubwa. Mahindi yaliyokomaa vizuri huwa na majani ya njano na punje ngumu zilizoshiba. Ili mahindi yawe tayari kuvunwa, huachwa shambani mpaka yakauke vizuri kabisa na majani yote kukauka na kabisa na hali ya unyevunyevu wa punje kufikia asilimia 15-20%. Mahindi yakiachwa sana shambani huaribiwa na wadudu kama mchwa na dumuzi, pia kama mahindi yakivunwa yakiwa bado hayajakauka vizuri au kukomaa vizuri ni rahisi sana kubunguliwa. Hivyo ni vyema kuzingatia muda mzuri wa kuvuna. Pia uvunaji wa mahindi kipindi cha mvua nyingi hupelekea mahindi kuharibika kama yatahifadhiwa yakiwa yameloweshwa na mvua.
Kuna changamoto nyingi sana hutokea kipindi cha uhifadhi mahindi zikiwemo ukaushaji wa mahindi katika kiwango kinachohitajika (13% grain moisture content), kuzuia wadudu na wanyama waharibifu. Mahindi yakihifadhiwa katika hali ya unyevunyevu na joto kali hupelekea mahindi kuota ukungu ambao huzalisha sumu iitwayo aflatoxin na kufanya mahindi hayo yasifae kabisa kwa chakula cha binadamu. 
Ili kuhifadhi mahindi vizuri, kausha mahindi yako katika jua kali mpaka kiwango cha unyevunyevu katika punje kufikia 13%. Njia rahisi ya kujua mahindi yapo katika hali ya 13% ni hivi, baada ya kukausha mahind yako juani chukua punje kadhaa jaribu kuuma punje moja moja. Ukiona punje ni laini na inapasuka kirahisi baada ya kuuma basi endelea kuaniaka mahindi yako tena mpaka yawe magumu kabisa. Baada ya hapo unaweza ukachanganya dawa za kuulia wadudu katika mahindi yako na kuyajaza katika viroba/mifuko na kuhifadhi gharani. Pia unaweza kuhifadhi mahindi yako katika chombo ambacho hakipitish hewa kama pipa, jaba n.k. Vilevile kuna njia mbadala ya kuhifadhi mahindi katika njia mbadala ya mifuko maalumu ambayo huitaji kuweka sumu ya aina yoyote. Baada ya hapo panga magunia yako gharani vizuri. hakikisha ghara ni safi, kavu na hakuna upenyo wa kuruhusu wadudu na wanyama waharibifu kuingia.

WADUDU NA MAGONJWA YA MAHINDI

WADUDU

Wapo wadudu wengi sana ambao hushambulia mahindi yakiwa shambania na yakiwa yamehifadhiwa gharani, hivyo ni vyema mkulima kuwatambua wadududu wasumbufu shambani na jinsi ya kukabiliana nao. 

1. Viwavijeshi /African Amyworm (Spodoptera exempta)
Wadudu hawa ni hatari sana katika mazao ya nafaka na hutokea kwa mlipuko. Wanauwezo wa kuangamiza shamba kubwa kwa muda mfupi sana na kuhamia shamba lililo karibu.
Wadudu hawa unaweza kukabiliana nao kwa kufanya ukaguzi mara kwa mara wa shamba lako na mara tu uonapo dalili za kuwepo unaweza kuwaangamiza kwa sumu ambayo inaweza kuwaangamiza kirahisi kabla ya kuleta tatizo kubwa. Pia ni vyema kuandaa shamba mapema na kuweka shamba katika hali ya usafi ili kuzuia mazalia na kuondosha mabaki yao.

2. Vipekecha shina wa mahindi (Busseola fusca; Chilo and Sesamia species)
Vipekecha shina wa mahindi ni wadudu waharibifu wa mahindi, mtama na mazao mengine katika nchi nyingi za Afrika. Viwavi wa nondo, huchimba na kuingia ndani ya shina la mahindi, wakila tishu za ndani na kusababisha mmea kunyauka na hatimaye kufa.
Wadudu hao wanaweza kudhibitiwa kwa njia mbalimbali kama mbinu za kitamaduni, hasa, kilimo cha mseto na mfumo wa ‘sukuma-vuta’ (‘pushpull’). Pia wanaweza kudhibitiwa na dawa za kuua wadudu, unga wa mwarobaini, lakini katika hatua za mapema, kabla ya mabuu kuchimba na kuingia ndani ya shina.

3. Osama/Dumuzi (Prostephanus truncates)
Dumuzi ‘Osama’ ni mdudu hatari sana wa mahindi ya kuhifadhiwa kote barani Afrika. Osama hula ndani ya nafaka na kuacha shimo na ganda tupu. Ghala safi ya kuhifadhia ni muhimu ili kuweza kuzuia uharibifu wa osama. Kukoboa nafaka kutoka kwa gunzi kabla ya kuhifadhi na kuvuna kwa wakati kunaweza kupunguza uharibifu. 

4. Funza wa vitumba (Helicoverpa armigera)
Funza wa vitumba ni mdudu msumbufu wa mimea mingi muhimu ya chakula, mafuta na fedha duniani kote, ikiwa ni pamoja na nafaka mfano Mahindi ikiwa ni mojawapo, mikunde,
matunda na mboga. Ushambulizi mkali wa viwavi wa nondo huyu kunaweza kusababisha hasara kwa mavuno yote.
Kudhibiti kwa njia ya kemikali kunapaswa kufanywa kwa makini na wakati mwafaka kwa kuwa viwavi hutoboa na kuingia ndani ya nafaka au matunda ya mmea, hivyo kuweza kulindwa. Usugu kwa dawa, kama vile za pyrethroid, kumeripotiwa katika nchi nyingi.
Bakteria aina ya Bacillus thuringiensis (Bt) na madawa ya mwarobaini hutoa udhibiti wa ufanisi dhidi ya viwavi na wakati huo huo kupunguza uharibifu wa maadui wa kiasili.
Udhibiti muhimu wa kitamaduni ni pamoja na kuondoa na kuharibu mabaki ya mimea baada ya kuvuna, kulima udongo ili uwatoe nje pupae na kupanda kwa wakati mmoja.



MAGONJWA

1. Doa jani la kijivu la mahindi (Cercospora zeae-maydis & Cercospora zeina)
Doa jani la kijivu la mahindi umeibuka kama ugonjwa ulioweka kikwazo kwa mazao ya mahindi nchini Marekani na kusini mwa Afrika katika miaka 25 iliyopita. Ingawa ulidhaniwa kuwa aina moja ya kuvu, Cercospora zeae-maydis, ukaguzi wa chembechembe umeonyesha kuwa kuvu lingine, C. zeina, hupatikana kwa wingi mashariki mwa Marekani na kusini mwa Afrika. Mbegu za kuvu, zinazoishi katika mabaki ya mazao ya awali, hurushwa na matone ya mvua kwenye majani ya chini ya mmea na kusababisha madoa
marefu yanayoungana kwenye mimea isiyohimili na kusababisha baka. Mashina hudhoofika na kuanguka wakati wa mikurupuko ya magonjwa.
Ugonjwa unaweza kusimamiwa kwa kuharibu mabaki ya mimea baada ya kuvuna, kilimo cha mzunguko, kwa kutumia aina zinazovumilia ugonjwa zaidi, na, matumizi ya dawa za kuua kuvu ikiwa zitaleta faida kiuchumi.

2. Muozo wa mahindi na mycotoxin (Fusarium and Aspergillus species)
Kuna aina nyingi za kuvu zinazotokea kwenye mahindi na kuzalisha sumu za kikemikali ambazo huchafua chakula na lishe. Zinajulikana kwa pamoja kama mycotoxins, na sumu hizi zina madhara makubwa kwa afya ya binadamu na wanyama.
Aspergillus inasemekana kuwa mzalishaji muhimu zaidi wa mycotoxin katika Afrika, ingawa kuvu nyingine kama vile Fusarium pia inahusika. Makundi yote mawili ya kuvu
hukua kwenye sehemu za mimea zilizokufa na zinazooza na kusababisha kuoza kwa
mahindi katika shamba. Huzalisha unga mwingi wenye mbegu za kuvu juu ya mahindi, kabla na baada ya kuvuna, lakini pia inaweza kuwa bila kuzalisha koga lolote. Muozo wa mahindi unaosababishwa na kuvu zinazozalisha mycotoxin hutokea kwa wingi zaidi wakati mahindi yana matatizo na yanakua vibaya.
Udhibiti bora zaidi wa kuvu hizi huchanganya kuvuna kwa wakati muafaka na kukausha mahindi kabla ya kuyahifadhi. Aflasafe™, njia mpya ya kibiolojia ya kudhibiti Aspergillus, inatumika katika mashamba kabla ya mahindi kutoa maua na imeonyesha matumaini
makubwa katika kupunguza uchafuzi wa mahindi kabla ya kuvuna na baadaye mkusanyiko wa mycotoxins katika bidhaa zilizohifadhiwa.

3. Ugonjwa wa maize lethal necrosis (Multiple virus infections)
Maize lethal necrosis disease (MLND) ni ugonjwa mpya wa virusi barani Afrika.
Umesababisha wasiwasi mkubwa kwa sababu mimea hufa na hakuna nafaka au ni nafaka
kidogo tu zinazozaliwa.
Chanzo cha ugonjwa
Wataalamu katika tafiti zao wanasema kuwa, ugonjwa huu husababishwa na virusi vya aina
mbili vinavyoathiri mmea wa mahindi kwa pamoja ambavyo ni Maize Chlorotic Mottle
Virus (MCMV) na Sugarcane Mosaic Virus (SCMV).
Virusi hivi husambazwa na wadudu wa aina mbili, ambao ni Thrips pamoja na Aphids, japo
kuna wadudu wengine wanaweza kubeba na kusambaza ugonjwa huo kama vile beetles
and leafhoppers pamoja na matumizi ya mbegu zilizoathirika.
 Dalili za mahindi yalioathirika
 Majani machanga ya juu hugeuka na kuwa na rangi ya njano na hatimaye kukauka
kuanzia pembezoni mwa jani kuelekea katikati na hatimaye mmea kufa.
 Mmea huweza kutoa machipukizi mengi sana.
 Mbelewele hukosa chamvua hivyo mmea kutozaa.
 Mahindi yakishambuliwa wakati yanajaza mbegu, gunzi husinyaa na kuweka mbegu
chache au kutojaza kabisa.
 Mahindi yaliyoathirika hushambuliwa na magonjwa nyemelezi hasa ukungu.
 Kwa mimea iliyoanza kusinyaa, huonyesha dalili za kukomaa kabla ya wakati, huku
hindi likiwa katika hali ya kuchoma maganda na kuonesha utayari wa kuvunwa.
Aidha, ugonjwa huo unaposhambulia katika hindi lililokomaa, basi huingia moja
kwa moja katika kiini cha punje.
Mahindi yaliyoathiriwa na ugonjwa huu huota fangas ambayo wataalamu wanasema
ina sumu kali ijulikanayo kama Aflatoxin. Sumu hiyo, husababisha madhara kwa
binadamu na wanyama.

Utafiti uliofanywa na wataalamu mbalimbali wakiwepo wataalamu kutoka Taasisi ya utafiti wa Kilimo ya Seliani (SARI) wamebaini kuwa, sumu hiyo (Aflatoxin) inayotokana na fangasi, husababisha ugonjwa wa saratani ya ini kwa binadamu na wanyama. Utafiti huo
pia unaeleza kuwa, ugonjwa huo unaweza usionekane kwa haraka na huweza hata kuchukua muda wa mwaka ndipo kujitokeza.
Hivyo basi, ni lazima mataifa yote kuwa makini na kuchukulia jambo hili kwa uzito zaidi.

Mbinu za kuepuka ugonjwa huu
• Panda mbegu bora zilizothibitishwa na Taasisi ya Uthibiti wa Ubora wa Mbegu (TOSCI) nchini.
• Usipande mbegu zilizovunwa msimu uliopita kutoka katika shamba lililoshambuliwa na ugonjwa.
• Safisha shamba kwa kuondoa magugu na masalia yote ya mazao na kuyachoma/kuyafukia kuepuka maficho ya wadudu na virusi vya ugonjwa. Kagua shamba mara kwa mara na kama utaona dalili zilizotajwa hapo juu, toa taarifa kwa mtaalamu wa kilimo aliye karibu nawe.

Namna ya kudhibiti
• Ng’oa mapema mahindi yote yaliyoathirika, na kuyateketeza haraka.
• Usipande mahindi katika shamba lililoathirika angalau kwa msimu mmoja. Panda mazao mengine kama vile viazi mviringo, mihogo kama utakavyoshauriwa na mtaalamu wa kilimo.
• Katika maeneo yenye ugonjwa, dhibiti wadudu wasambazao ugonjwa huo kwa kunyunyizia kiuatilifu kulingana na maelekezo ya mtaalamu.
• Zingatia kilimo cha mzunguko wa mazao na toa taarifa mapema kwa afisa ugani wa kilimo endapo utaona dalili za ugonjwa.Ugonjwa wa MLND bado unafanyiwa utafiti kwa undani zaidi na dawa bado haijapatikana.
Hivyo wakulima wote wanatakiwa pindi wanapoona kuna dalili zozote zimeanza kujitokeza katika mashamba yao, hawana budi kung’oa mimea yote bila kujali kama mengine hayajaambukizwa kasha waziteketeze kwa moto. Hii ni kutokana na sababu kuwa hata mimea ambayo bado haijaonesha dalili za kuambukizwa, hana budi kuonesha dalili mapema kwani maambukizi husambaa kwa kasi sana na kwa muda mfupi.

4. Ugonjwa wa matupa kwenye mahindi (SMUT).
Ugonjwa huu hushambulia sehemu za uzazi za mahindi. Mashambulizi hufanywa na aina mbili za vimelea jamii ya uyoga (ukungu) vijulikanavyo kwa majina ya kitaalamu kama Sphacelotheca reliana na Ustilago maydis. Vimelea hivyo husababisha magonjwa ya aina mbili ambayo dalili zake zinafanana. Mimea iliyoshambuliwa na ugonjwa huu ama haizai kabisa ama inazaa kiasi kidogo ukilinganisha na jinsi ambavyo ingeweza kuzaa kama isingekuwa imeshambuliwa. Kwa hiyo mashambulizi ya magonjwa haya husababisha hasara ya mavuno. Inakadiriwa kwamba hasara ya mavuno inawezakuwa kidogo tu ama asilimia kumi (10%) au hata zaidi ya kiwango hicho, lakini kupoteza ni kupoteza hata kama ni kiwango kidogo. Ugonjwa wa "matupa" unaosababishwa na kimelea kijulikanacho kama Ustilago maydis hufahamika kama "Common Smut" kwa kiingereza.
Dalili zake huwa kuota kwa uvimbe katika sehemu za mmea zinazokua kama vile punje za mahindi, mbelewele na hata kwenye majani. Uvimbe huo ukikauka na kupasuka hutoa vumbi jeusi kama masizi ambayo ndiyo viini vya/mbegu ya huo ugonjwa. Dalili ya msingi ya ugonjwa huu kwenye mhindi ni kwamba inawezekana kuwa na baadhi ya punje zilizoshambuliwa na zingine ambazo hazina dalili katika gunzi moja.
Ugonjwa wa "smut" unaosababishwa na kimelea kijulikanacho kwa jina Sphacelotheca reliana hufahamika kama "Head smut" kwa kiingereza. Kama ilivyo kwa ugonjwa wa "smut" ya kawaida, dalili za ugonjwa huu hujitokeza mara nyingi katika hindi lenyewe na mbelewele na mara chache katika shina la mhindi. Tofauti na ugonjwa wa "smut" ya kawaida, katika ugonjwa huu badala ya mhindi kuathiriwa baadhi ya punje, hindi zima hujaa vumbi jeusi ndani ambapo kwa nje ni kama mfuko mweupe ambao kabla ya kukauka hufana na uyoga. Vumbi hilo jeusi ndilo viini vya kimelea. Vivyo hivyo kwenye mbelewele.
Wakati mwingine mmea ulioshambuliwa na ugonjwa huu hudumaa na hushindwa kuzaa.Dalili nyingine ya ugonjwa huu ni mhindi kuotesha vijani vidogo badala ya mbelewele.

UDHIBITI WA MAGONJWA YA"SMUT"
1. Tumia mbegu bora ingawa mpaka sasa haipo mbegu maalumu yenye kustahimili ugonjwa huu. Kwa kutumia mbegu bora, mkulima utajihakikishia mavuno bora.
k
2. Daima hakikisha unalima kilimo cha kisasa kikijumuisha urutubishaji wa udongo. Epuka kuijeruhi mimea uwapo shambani. Mimea iliyo na majeraha hushambuliwa kwa urahisi na ugonjwa huu. Pia dhibiti wadudu waharibifu ambao pamoja na madhara mengine wanayosababisha pia huijeruhi mimea na kwa hivyo kurahisisha maambukizo ya ugonjwa huu wa "smut".
3. Kila inapowezekana tumia kilimo cha kubadilisha mazao. Katika kubadilisha mazao ni vema kutumia mzunguko wa mazao yasiyoshambuliwa na ugonjwa wa "smut" kama vile ngano, shayiri, njegere, viazi na maharagwe.
4. Unapolima hakikisha masalia mabua yamefukiwa chini sana.

Green Agriculture Co., Ltd.
k
Green Agriculture Company
lupembe@ymail.com

+255 692 233441/+255 717 316354

YouTube

Visitors

LIKE US ON FACEBOOK

AGRICULTURE LAND

Mostly Visited