Saturday, 1 December 2018

UZALISHAJI WA TIKITIMAJI

Tikitimaji ni zao la kitropiki linalo tumia siku 65-90 kutoka kupandwa hadi kuvunwa kulingana na aina ya mbegu uliyotumia na hali ya hewa ya eneo husika kwani maeneo ya pwani na yenye joto sana tikitimaji na mazao mengine hukomaa mapema ukilinganisha na maeneo ya milimani yenye baridi kwa hiyo tunashauri kama unataka kulima tikitimaji basi tafuta sehemu zenye hali ya hewa nzuri kuendana na mahitaji yako na soko lako lilivyo

ENEO

Chagua eneo ambalo halina historia ya kuwa na magonjwa au wadudu wanaoshambulia tikiti maji.Eneo ambalo maji yanapatikana kwa urahisi kwa ajili ya umwagiliaji wa tikiti maji ,pia eneo lisilo na udongo wenye chumvi chumvi na unaotuamisha maji soma hapa kujua aina za udongo Namna ya kutambua udongo wenye chumvi na namna ya kuondoa chumvi,Njia za kupima na kutambua aina ya udongo kwenye shamba lako, tikiti maji linastawi sana katika udongo tifutifu na kichanga lakini udongo wa mfinyanzi sio mzuri sana kwa tikiti maji kwani husababisha matunda kuwa na nyufa(cracks)

KUANDA SHAMBA.

Lima shamba lako vizuri kwa kuvunja vunja udongo na pia andaa matuta yenye upana wa mita 2 na urefu kwenda juu sentimita 30 ili kusaidia mizizi ya tikiti kukua vizuri na kuzuia maji kutuaama hasa katika kipindi cha mvua.mfano wa picha kwa uandaaji wa shamba


MFANO WA MASHAMBA YALIYOLIMWA VIZURI TAYARI KWA KUPANDA
Nikaribishe kwenye shamba lako nikupe utaalamu namna ya kuandaa shamba kwa ajili ya kilimo hiki na mazao mengine

MAHITAJI YA TIKITIMAJI

Tikiti linakua vizuri katika udongo unaoshika maji vizuri lakini yasio tuama na kuruhusu mzunguko mzuri wa hewa na maji.Udongo wenye pH 5.8-6.6.pia kama pH ni ndogo tutakushauri cha kufanya ili iweze kuwa nzuri na ya kiasi kwa ajili tikitimaji. Tikiti halistawi vyema ktk baridi na linahitaji joto la udongo kiasi cha 18-29 0c. Joto chini ya 18 0c na juu 29 0c litaathiri kuota kwa mbegu na ukuaji wa mmea.Katika kipindi cha ukuwaji tikitimaji linahitaji unyenyevu wa udongo wakati wote lakini maji yakizidi katika udongo wakati wowote wa ukuwaji na uwekaji wa matunda hupelekea upasukaji wa matunda na kupunguza mavuno na ubora wa matunda.

UPANDAJI

Mbegu/mche wa tikiti maji utapandwa mita 1-2 kati ya mmea na mmea na uwekwa sentimita 2.5 kwenda chini(shimo la kupandia), na kati ya mstari na mstari iwe mita 2,kwa umbali huu panda mbegu 2 kila shimo.Au weka umbali wa sentimita 50 kwa mita 2 lakini hapa panda mbegu moja moja. katika hekari moja utahitaji mbegu gramu 500gms-600gms



DOUBLE ROW PLANTING

SINGLE ROW PLANTING
Mbegu ya tikitimaji utokeza baada ya siku 5-7.

 UTUNZAJI WA MMEA.

a) Mbolea.
Mbolea ya samadi kwa kiasi cha 4-6 tani kwa ekari,ichanganye na udongo wiki moja kabla ya kupanda,pia mbolea hii unaweza iweka katika kila shimo siku kadhaa kabla ya kupanda kisha mwagilia ili kupunguza kiasi kikubwa kitakacho hitajika kuweka katika ekari moja.Kama huna samadi tumia Yaramila winner au DAP weka gram 5 kwa kwa kila shimo ,hakikisha mbolea na mbegu havigusani.

Wiki mbili baada ya miche yako kutokeza weka mbolea ya kiwandani -N-P-K (Yaramila winner) gram 5 tena kwa kila shimo,hakikisha unaichimbia chini na isigusane na mmea.

Weka mbolea yenye Calcium kana Yaramila nitrabo gram 10 kwa kila shina unapoona matunda yameanza ili kusaidia kupata matunda makubwa na mazuri.

UMWAGILIAJI

Maji kwa sentimita 1-5 katika udongo yanatakiwa kwa mvua au umwagiliaji ili kupata tikitimaji zuri,kipindi cha muhimu sana kwa mahitaji ya maji kwa tikitimaji ni :kabla ya mche kutokeza ,mwanzo wa kutoa maua na siku 10 za mwisho kabla ya kuvuna.Maji machache kipindi cha kupanda husababisha kutoota kwa mbegu,kipindi  cha kuweka maua husababisha matunda machache kutokeza na matunda kukosa maumbo yake.Siku 10 za kuelekea kuvuna husababisha matunda kuwa madogo kama maji ya kutosha yasipopatikana.Matunda yakielekea kuiva punguza umwagiliaji maana kiasi kikubwa cha maji kitasababisha kiasi kidogo cha sukari kutengenezwa na kupasuka kwa matunda, pia kumbuka kweka mfumo wa utoaji maji shambani yaani drainage sytem(nitakuonyesha zaidi nikifika shambani kwako) hii itasaidia kuondoa chumvi na kuhakikisha mazao yanastawi vizuri

Angalizo:

Usimwagilie jion sana hii itasababisha kukua kwa magonjwa kwa sababu ya kuacha majani ya mmea yakiwa na unyevunyevu .Pia angalia wakati mzuri wa uchavushaji /wakati ambao  nyuki wanakuwepo shambani mwako hivyo jitahidi kumwagilia mda ambao hautawasumbua nyuki.

Matandazo.
Ni muhimu kutumia matandazo katika shamba lako ili kusaidia kutunza unyevunyevu katika udongo na matandazo haya baadaye yakioza uongeza rutuba katika udongo na pia kusaidia kuzuia kumea kwa magugu na husaidia tunda kutogusana na udongo kitu ambacho kinaweza kusababisha tunda kuathiriwa na joto la udongo au magonjwa kirahisi.Weka matandazo pale mche wako utakapo fikia urefu wa sentimita 10.

Punguza urefu wa mmea
Ili kupata matunda mazuri na yenye afya ni vema kuupunguza mmea kwa mbele ,pale unapoona mmea umefika urefu wa kutosha ili kusaidia kutengeneza matawi ya pembeni ambayo mara nyingi ndio ubeba maua ya kike.

Kuondoa magugu

Ni muhimu sana kuondoa magugu katika shamba lako hasa wiki za mwanzo ili kuzuia ushindani  wa mahitaji kati ya magugu na mmea ambapo hupelekea kupungua kwa mavuno na muda mwingine magugu haya yanaweza kuwa ndio chanzo cha baadhi ya magonjwa katika mmea wako

Uchavushaji
Ili kupata kiasi kikubwa cha matunda ni vyema kuwa na mzinga wa nyuki karibu na shamba lako ili kusaidia uchavushaji wa maua ya tikitimaji.Tunashauri uwe na mizinga 1-2 kwa hekari moja.Waweza pia pands alizeti jirani na shamba lako ili kuvuta nyuki.Pia zuia kupulizia dawa za wadudu kipindi cha maua maana unaweza wakimbiza au kuwaua nyuki, kumbuka maua ambayo hayakuchavushwa vizuri huzaa matunda yenye umbo baya lisilo shabihiana na mengine.

Punguza idadi ya matunda
Kwa kawaida tikitimaji uweka zaidi ya matunda manne ,ili kupata matunda makubwa na yenye afya ni vyema kupunguza matunda kwa kuondoa baadhi ya matunda ambayo yanaonekana hayana afya nzuri na yaliopoteza umbo zuri na kuhakikisha kila mche unabaki na matunda 2-3 tu.

Uvunaji

Tikitimaji uvunwa baada ya miezi miwili na nusu hadi mitatu kutoka siku ya kupanda,lakin yapo ambayo hukomaa kwa siku 60-75 kutokana na aina ya mbegu.

 Mangonjwa 

1) Ubwiru chini (Downy mildew)
Huu ungonjwa husababishwa na fangasi (Pseudoperonosporacubensis).Ni kati ya mangonjwa yanayoshambulia majani na hupendelea sana wakati wa baridi,
 Dalili zake:
Majani yaliyoshambuliwa hugeuka rangi na kuwa kama ya njano huku baadhi ya majani yakiwa kama yanakauka  na madoadoa meus kwa mbali..

Tiba yake.
Tafuta dawa yenye viambato...Metalaxyl na mancozeb ....kama vile Ridomil gold.

2) Ubwiru juu (Powdery mildew ) 
Dalili za huu ungonjwa...utaona majani yanakuwa kama yamemwagiwa unga ua majivu

Tiba yake
Tafuta dawa yenye kiambato...Difenoconazole ..kama vile Score.

3) Kata kiuno.(Damping off)

Huu ugonjwa husumbua sana miche midogo,huanzia aridhini ,husababisha miche midogo kuanguka chini baada ya kula sehemu ya shina.

Tiba yake.
Tafuta Ridomil gold na anza kupulizia mara tu baada ya mimea yako kuota.
 Wadudu
1) Wadudu mafuta (Aphid)
Hawa hushambulia majani na kufyonza juis ya mmea na baada ya kushambulia majani hujikunja na baadaye kupelekea mangonjwa ya virusi.

Dawa yao.
Tafuta Actara na pulizia majani pamoja na udongo.

Wadudu wengine ni;Nzi weupe (whitefly )-Actara itawamaliza.

,Utitiri mwekundu (Redspidermites)-Dynamec itawamaliza,Thrips-Actara na Dynamec itawamaliza kabisa.

Mbegu bora za tikitimaji.
Kuna mbegu chotara na opv(Sio chotara)
But mbegu bora ni chotara na baadhi ya hizo mbegu ni...

1) Sukari F1-Kutoka East Africa seeds.
2) Sugar king F1-kutoka africasia
3) Juliana F1-kutoka Kiboseed
4) zebra F1-Kutoka Balton.

ambazo zinapatikaana dukani kwetu kwa bei nafuu na ni mbegu bora 

SOKO LA TIKITI 
Napenda kuwashauri wakulima wetu kuwa njia nzuri ya kulima tikitimaji ni ile ya umwagiliaji, ukiwa mkulima wa tikitimaji lazima uwe mjanja kupanda zao lako ili uje uvune wakati soko liliwa vizuri, mzunguko mzuri wa kupanda tikiti ni huu, panda zao lako katikati ya msimu wa mvua wakati walimaji wa matikiti kwa kutegemea mvua (ambao ni wengi) mazao yao yametoa maua ili wakati wao wanavuna tikiti zao, mazao yako yawe ndio yanaanza kutoa maua kwa hiyo wakati unavuna wakulima wa kutemea mvua watakuwa washamaliza soko lao.Pia kwa wale wanaotegemea mvua ni vizuri uchunguze soko lako vizuri ili uwe na uhakika wa kuuza matunda yako wakati yakiwa tayari yamekomaa.

ukihitaji makala hii kwa mfumo wa Pdf nipigie kwenye number za simu hapo chini

Agronomist Boniphace Mwanje
0719880905
               &
Engineer Octavian Lasway 
Irrigation and Water resources Engineer

Wednesday, 28 November 2018


FAHAMU NAMNA NZURI YA KUVUNA MAJI YA MVUA
Eng Octavian Justine Lasway
Irrigation and Water Resources Engineer
Sokoine University of Agriculture
Green Agriculture Company Limited 
0763347985/0673000103
Wasiliana na nasi kwa ajili ya usanifu,utengenezaji na ununuzi wa materials 

Katika maeneo mengi ya Afrika mashariki hususani Tanzania tuna kiasi  kikubwa sana cha maji kwenye mito, chemichemi, maziwa na maji ya ardhini(undergroundwater) ambapo asilimia 70% hutumika kwenye kilimo kwa kuzalisha mazao mbalimbali

NJIA NZURI ZA KUONDOA MAGADI(SALTS) SHAMBANI


Engineer Octavian Lasway
 Phone. 0763347985/0673000103  
Utangulizi
Katika mashamba mengi tatizo la udongo na ardhi kwa ujumla kujaa chumvi au magadi limekuwa tatizo kubwa kwa wakulima wengi kwani magadi au chumvi huleta madhara makubwa sana kwa mazao na hata mazao mengine hufa kabisa pale

Wednesday, 15 August 2018



UTANGULIZI




Ufugaji samaki ni kazi ya kupanda, kukuza na kutunza samaki katika mabwawa, mito, mifereji au eneo lililotengwa kwa ajili ya ukusanyaji wa maji, uzio (uliotengenezwa kwa vyuma, nyavu 
au miti) au eneo lolote ambalo udhibiti wake uko chini ya mamlaka ya mfugaji mwenyewe. Mabwawa  ya samaki hutengenezwa au huchimbwa kwa njia tofauti tofauti, yaweza kuwa ni ya 
kuchimbwa na watu (japokuwa ya asili pia huweza kutumika) Samaki pia wanaweza kufugwa baharini au ziwani kwa kutumia vizimba (cages) Pia uzio unaweza kuwekwa katika eneo lolote lililo na maji kama ziwa au baharí au chemichemi.

SATO

Sato /Tilapia wapo wa aina tofauti tofauti kama vile sato wa Mosambique, sato weusi, sato wa victoria na wale shiranus. Tofauti zao ni ndogo sana na mara nyingi ni vigumu kuwatambua.
Ufugaji samaki kwa kiasi fulani si sawa na ukuaji wa samaki katika mito, maziwa na bahari. Tofauti iko katika huduma inayotolewa kwa samaki wafugwao na idadi ya samaki wanaopaswa kuwamo ndani ya eneo husika. Samaki waliofugwa huhitaji kulishwa na kuhudumiwa.

SAMAKI AINA YA KAMBALE

 Kambale (Claries gariepinus), ni aina ya samaki ambao wanafugwa kwenye maji baridi na wanauwezo wa kustahimili mazingira magumu kulinganisha na samaki wengine.Samaki hawa wapo species au wanatajwa kwa majina mbalimbali kulingana na eneo na jamii husika. Samaki hawa unaweza kusikia wakitajwa kwa majina mengine kama vile, kambale channel, koleo, samaki kidevu, samaki wa kwenye matope. N.k. Samaki hawa (kambale) wanakua kwa kiasi kikubwa sana kwanzia kilo 1 na kuendelea. Kambale hawana magamba na wanauwezo wa kustahimili upungufu mkubwa wa oxygen kwenye maji ya bwawa kwakua na mifumo miwili ya upumuaji katika mwili wao.

Ufugaji wa samaki ni sector inayokua kwa kiasi fulani licha ya changamoto zinazo ikabithi sector hii hapa Tanzania. Baadhi ya Watanzania wamekuwa wakifuga samaki katika mabwawa hata kabla ya nchi yetu kupata uhuru. Lakini baadhi ya wafugaji wamekuwa wakitoa matunzo hafifu kwa kutofahamu vizuri mambo ya kuzingatia katika swala zima la ufugaji wa samaki kiasi cha kufanya mavuno kutokua mazuri na kupelekea sector hii kushuka na kukua kwa kusua sua. Kwa miaka ya karibuni, serikali imetilia mkazo utoaji elimu (ugani) wa ufugaji samaki ili kuboresha mafanikio yake.
Green Agriculture co.limited tumekuletea kitabu cha UFUGAJI WA SAMAKI KISASA NA KIBIASHARA, kilichojaa maarifa na utaalamu juu ya ufugaji wa samaki kwanzia mwanzo, namna ya kuandaa eneo la kufugia samaki, mbegu ya samaki, chakula cha samaki,  uzalishaji  wa samaki, (sato na kambale), magonjwa na viumbe waharibifu kwa samaki. Wasomaji wetu wa kitabu hiki watasaidika kuongeza uelewa zaidi kwenye ufugaji wa samaki hususani kwenye uzalishaji wa samaki kama ufugaji wenye tija kwa manufaa ya mkulima ama mfugaji.
Kitabu chetu kinapatikana kwa njia ya Hard copy kikiwa na kurasa zake 49 kumrahisishia mkulima katika usomaji.

Kupata kitabu chetu wasiliana nasi kwa
+255752799673 / 0655859810.
Godfrey, Christopher Sway
 Mtaalamu wa Samaki kutoka
 Sokoine University of Agriculture
 +255752799673 / 0655859810
Kwa mahitaji ya ushauri, utengenezaji na utunzaji wa mabwawa ya samaki wasiliana nasi

Sunday, 24 June 2018


USIMAMIZI WA RUTUBA YA UDONGO KATIKA KUONGEZA UZALISHAJI WA MAZAO


Eng Octavian Lasway

0763347985/0673000103
Kwa msaada wa mtandao na TOAM(Tanzania Organic Agriculture Movement) 
Sehemu ya pili , 
Bofya hapa kusoma sehemu ya kwanza Usimalizi wa rutuba ya udongo sehemu ya kwanza

RUTUBA YA UDONGO

 Rutuba ya udongo ni nini?

 Rutuba ya udongo inafafanuliwa kwa uwezo wake wa kutoa virutubisho vyote muhimu kwa kiasi kinachotosheleza na katika urari sahihi kwa ajili ya ukuaji wa mimea, bila ya kutegemea matumizi ya moja kwa moja ya virutubisho, wakati vipengele vingine vya ukuaji kama vile mwanga, nyuzi joto na maji viko katika hali inayofaa. Uwezo huu hautegemei kwenye wingi wa virutubisho kwenye udongo peke yake, lakini pia kwenye ufanisi wa kubadilisha virutubisho ndani ya duara la virutubisho shambani. Katika kubadilisha virutubisho, viumbe vya udongo vina jukumu muhimu. Huvunja vunja majani na sehemu nyingine zinazotokana na mabaki ya mazao shambani, mbolea ya kijani na matandazo na kuchangia katika kuongeza mabaki ya viumbe hai, ikiwemo na mboji, hazina ya virutubisho muhimu zaidi kwenye udongo. Viumbe hawa pia hutekeleza jukumu muhimu la kuhamisha mabaki ya viumbe hai kwenye udongo hadi hatua ya kuwa mfumo wa madini, ambayo yanaweza sasa kutumika na mimea. Viumbe vya udongo pia hulinda mimea dhidi ya magonjwa na kufanya udongo umeng’enyeke. Ni rahisi kufanya kazi kwenye udongo wenye rutuba, hunyonya maji ya mvua vyema na ni thabiti dhidi ya kujaa tope na mmomonyoko. Huchuja maji ya mvua na kutupatia maji safi ya kunywa. Huzimua (huzuia) tindikali, ambalo hupita kwenye hewa chafu na kutua juu ya udongo, na kuozesha kemikali zinazochafua mazingira kama vile viuatilifu haraka. Na mwisho japo pia ni muhimu, udongo wenye rutuba ni hazina ya ufanisi ya virutubisho na hewa ya kaboni (CO2 ). Kwa njia hii udongo wenye rutuba huzuia mlundikano wa virutubisho kwenye mito, maziwa na bahari na kuchangia katika kupunguza kupanda kwa joto duniani. Katika mazingira ya kilimo cha kibiolojia, rutuba ya udongo kimsingi ni matokeo ya michakato ya kibiolojia na sio virutubisho vya kikemikali. Udongo wenye rutuba uko katika mbadilishano ulio hai na mimea, hujiumba upya na una uwezo wa kujifufua. Sifa za kibiolojia zinaweza kuonekana katika shughuli za ubadilishaji zinazofanyika kwenye udongo, katika uwepo na dalili zinazoonekana za viumbe ndani yake. Jamii ya vijidudu iko thabiti na hufanya kazi katika muda stahiki. Katika mahusiano ya kiekolojia yanayojidhibiti yenyewe, wanyama, mimea na vijidudu wote hufanya kazi kwa manufaa ya wote. Ni jukumu la wakulima kuelewa ekolojia ya udongo hadi kufikia mahali ambapo wanaweza kujenga au kurudishia hali ya uwiano thabiti kwenye udongo. Kama udongo utakuwa hauleti mavuno mazuri mara kwa mara, wakulima wanapaswa kuchunguza sababu ya kufanya hivyo.  


 Sifa za udongo wenye rutuba

 Udongo wenye rutuba:

 a) una virutubisho vingi muhimu kwa ajili ya lishe ya msingi ya mmea (ikiwemo naitrojeni, fosfora, potasiam, kalsiam, magnesia na salfa kwa kupima virutubisho ndani ya udongo utawasiliana na mimi kwa namba za simu mwishoni
 b) una virutubisho vya kutosha vinavyohitajika kwa kiwango kidogo sana na mmea (ikiwemo boroni, kopa, chuma, zinki, manganizi, klorini na molibdenam);
 c) una kiasi stahiki cha mabaki ya viumbe hai kwenye udongo; 
d) una kipimo cha pH katika kiwango kinachofaa kwa ajili ya uzalishaji wa mazao (kati ya 6.0 na 6.8 pia kwa kupima pH wasiliana na mimi)
e) una muundo unaomeng’enyuka; 
f) uko hai kibiolojia; 
g) una uwezo mzuri wa kuhodhi maji na kutoa virutubisho


Kiasi stahiki cha virutubisho vya mmea 

UPIMAJI WA VIRUBISHO VYA UDONGO

Kuna aina 16 ya virutubisho muhimu ambavyo mimea huhitaji ili kukua vizuri. Kati ya elementi hizi 16 muhimu; haidrojeni, kaboni na oksijeni hupatikana kwa sehemu kubwa kutoka kwenye hewa na kwenye maji. Elementi nyingine muhimu hutoka ardhini na kwa ujumla husimamiwa na wakulima. Baadhi ya virutubisho hivi huhitajika kwa wingi katika tishu za mmea na huitwa ‘virutubisho vikubwa’. Virutubisho vingine vinahitajika kwa kiasi kidogo hivyo huitwa ‘virutubisho vidogo’. Virutubisho vikubwa vinajumuisha naitrojeni (N), fosfora (P) potasiam (K), kalsiam (Ca), magnezia (Mg) na salfa (S). Kati ya hizi N, P na K kwa kawaida huisha ardhini kwanza kwa sababu mimea inayahitaji kwa wingi kwa ajili ya ukuaji na maendeleo yao, hivyo hujulikana kama virutubisho vya msingi kupima virutubisho hivi wasiliana na mimi mwenyewe. Ni nadra kwa Ca, Mg na S kuwa kikwazo kwa ukuaji wa mmea, hivyo hujulikana kama virutubisho vya umuhimu wa pili. Pale ambapo udongo una asidi, chokaa mara nyingi huongezewa, ambayo ina kiasi kikubwa cha kalsiam na magnezia. Salfa kwa kawaida hupatikana katika mabaki yanayooza ya viumbe hai. Virutubisho vidogo ni: boroni (B), kopa (Cu), chuma (Fe), kloraidi (Cl), manganizi (Mn), molibdenam (Mo) na zinki (Zn). Kurejeshea mabaki ya viumbe hai kama vile mabaki ya mazao na majani ya miti ni njia bora ya kuipatia mimea inayokua virutubisho vidogo.


 Vitu vinavyowezesha mizizi kufyonza virutubisho kwenye Udongo

 a) Kwanza, udongo lazima uwe na unyevu wa kutosha kuruhusu mizizi ichukue na kusafirisha virutubisho. Wakati mwingine kuipatia mimea maji kutaondoa dalili za upungufu wa virutubisho.
b) Pili, kipimo cha kupima uasidi cha pH ya udongo lazima kiwe katika kiwango fulani ili virutubisho viweze kuachiwa kutoka kwenye punje za udongo. 
c) Tatu, nyuzi joto ya udongo lazima iwe katika kiwango fulani ili unyonyaji wa virutubisho uweze kutokea.
 d) Nne, virutubisho lazima viwepo karibu na eneo la mizizi ili mizizi iweze kuvifi kia. 

Kiwango cha nyuzi joto, pH na unyevu ni tofauti kwa aina tofauti za mimea. Kwa hiyo kihalisia virutubisho vinaweza kuwepo kwenye udongo, lakini visiweze kunyonywa na mimea. Ujuzi wa pH ya udongo, umbile asili na historia unaweza kuwa wa manufaa sana kwa kutabiri ni virutubisho gani vinaweza kuwa pungufu. Kwa upande mwingine, virutubisho vikizidi sana vinaweza kuwa sumu kwa mimea. Hii mara nyingi hushuhudiwa na dalili za mmea kuunguzwa na chumvi lakini ukipima udongo wako nitakuambia utumie mbolea gani zaidi na kwa kiasi gani kulingana na ukubwa wa shamba lako na zao unalolima kitaalamu zaidi. Dalili hizi hujumuisha majani kuwa ya kahawia pembezoni, ikitengwa na sehemu za kijani na mduara mdogo wa njano. Mwelekeo huu wa majani kuwa kahawia, ambao ni kuonyesha kifo cha majani, kuanzia kwenye ncha na kuendelea hadi shina la jani kupitia pembezoni mwa jani.

Udongo usio na asidi wala alikali (huru) 

KIFAA CHA KUPIMIA UDONGO
kipimo huru cha pH Kipimo cha udongo cha pH, ambacho huonyesha uasidi au ualikali, kinahusika zaidi katika jinsi virutubisho vinavyoweza kupatikana kwa urahisi kwenye udongo, ikijulikana kama uyeyushaji wa virutubisho. Katika bara la Afrika, takribani theluthi moja ya udongo una asidi au kuna uwezekano kuwa na uasidi na theluthi nyingine sio ya chumvi wala alikali, aina zote hizi ni vigumu kudhibiti. Mimea inatofautiana jinsi inavyoathiriwa na kiwango cha chini au juu cha pH. Mimea mingine huvumilia au hata kupendelea kiwango cha chini cha pH, mingine inapenda kiwango cha juu cha pH. Udongo wenye pH chini ya 6.5 ambao huweza kurekebishwa na chokaa unaweza kuchukuliwa kwamba ni udongo wenye asidi lakini lazima iwekwe kwa kiwango kinachohitaji , fuata ushauri kabla ya kuweka. Potasiam, kalsiam na Magnezia inapochuja kutoka kwenye udongo, udongo huwa na asidi. Hii inaweza kutokea kama kuna mvua nyingi (au maji ya umwagiliaji) ambayo huondoa virutubisho, au iwapo mbolea nyingi ya madini yenye naitrojeni itakapotumika. Katika udongo wenye asidi, mizizi ya mimea haikui kawaida kutokana na ayoni za sumu za haidrojeni. Fosforasi haiwezi kusafi rishwa na upatikanaji wake hupungua. Shughuli nyingi za viumbe rafiki kama bakteria wa spishi za Azatobacter na bakteria wanaotengeneza nundu kwenye mikunde pia huathirika kadri asidi inavyoongezeka katika mazingira ya asidi, bakteria huambisha naitrojeni kidogo zaidi na kuozesha mabaki kidogo ya viumbe hai yenye kiwango kidogo cha sumu, hivyo hupelekea virutubisho vichache kupatikana. Kuongeza chokaa au mboji yenye pH ya juu (8) kutasaidia kuzimua asidi na kuongeza pH, ili upatikanaji wa virutubisho uongezeke. Udongo wenye alikali hutengenezwa kutokana na mkusanyiko wa sodiam inayoweza kutumika na mimea na pH ya juu. Udongo unaomwagiliwa ambao haupenyezi maji vizuri unaweza kusababisha udongo wenye alikali. Katika maeneo ya pwani, kama udongo una kaboneti, kuingia kwa maji ya bahari kunasababisha udongo wenye alikali inayotokana na kulundikana kwa sodiam kaboneti. pH ya udongo wenye alikali inaweza kurekebishwa kwa kutumia jasi. Kwa kila milli-ikwivalenti 1 ya sodiam kwa gram 100 za udongo, takribani tani 1.7 za jasi huongezwa katika ekari ya ardhi. Kama mahitaji ni tani 3 kwa ekari, iwekwe mara moja. Iwapo mahitaji ni tani 5 au zaidi kwa eka, uwekaji ugawanywe sehemu 3. Kuongeza molasi au kupanda mazao ya mbolea ya kijani na kuzifukia shambani kunaweza kusaidia kurekebisha udongo wa alikali.


 Muundo unaomeng’enyuka

Mizizi ya mmea hupendelea udongo wenye muundo unaomeng’enyuka, kama mkate uliookwa vyema. Udongo kama huo unapitisha hewa vizuri na mizizi ya mmea inaweza kupenya kwa urahisi. Hii inaruhusu mizizi kukua kwa kwenda sehemu pana na chini zaidi ili kupata virutubisho zaidi vya kusaidia ukuaji mzuri. Mchanganyiko wa udongo pia ni kiashiria muhimu cha uwezekano wa kutumia udongo huo. Udongo ambao una chembechembe za kutosha inasemekana “unalimika vizuri”. Muundo mzuri wa udongo pia huchangia katika kupunguza mmomonyoko wa udongo wa juu, kwani maji hupenya kirahisi kuingia kwenye udongo na chembechembe za udongo huzuia matone ya mvua.


 Shughuli nyingi za kibiolojia

 Hata kama hatuvioni viumbe vingi vya udongo vikifanya kazi zao, viumbe wengi wa udongo ni muhimu sana kwa ubora na rutuba ya udongo. Vinachangia katika kubadili mabaki ya mazao na mbolea za asili na kufanya mboji, kuboresha afya ya mmea kwa kudhibiti wadudu na vijidudu vya magonjwa na kusaidia kuachia virutubisho kutoka kwenye chembe za madini. Shughuli nyingi za kibiolojia ni ishara ya udongo wenye rutuba. Viumbe vingi vya udongo hupendelea mazingira sawa na yale ya mizizi ya mimea: hali ya fukuto, nyuzijoto za wastani, hewa na mboji ni muhimu zaidi kwao. Vingi huathirika kwa urahisi na mabadiliko katika unyevu wa udongo na nyuzi joto. Shughuli yao kwa ujumla iko chini iwapo udongo ni mkavu, una maji mengi au joto kubwa. Iwapo udongo ni mgumu, umekauka au una mboji kidogo sana, unakuwa kama tofali la zege na viumbe wa udongo hawawezi kufanya kazi nzuri. Hata bakteria, pamoja na udogo wao, hawawezi kufanya kazi katika udongo uliokufa. Mzunguko mzuri wa hewa ndani ya udongo ni muhimu kwa maendeleo yao. Shughuli zinakuwa nyingi zaidi katika udongo wenye uvuguvugu na unyevu pale “chakula’” kinapopatikana.


 Kupima rutuba ya udongo

 Uchambuzi wa udongo

 Wakulima wanaweza wakagundua kwamba wakiweza kufanya uchambuzi wa udongo wao katika maabara ni jambo la manufaa linalowawezesha kufahamu habari zaidi kuhusu rutuba ya udongo wao. virutubisho vinyonywe kutoka kwenye udongo hutegemea vipengele vingi kwenye udongo, kama vile shughuli za kibiolojia. Wakati uchambuzi wa udongo unaweza kutoa majibu mazuri kwa udongo uliorutubishwa na mbolea za madini, shughuli nyingi za viumbe kwenye udongo katika udongo unaosimamiwa kwa kilimo hai huweza kupelekea upatikanaji mzuri zaidi wa virutubisho, hivyo kufanya matokeo ya uchambuzi kutofaa. Uchambuzi wa kikemikali wa udongo unaweza kutumika katika kuchambua kiwango cha asidi kwenye udongo (pH) au kwa kuchunguza upungufu au sumu zitokanazo na virutubisho kama vile Fosfora (P), Potasiam (K) au Zinki (Zn). Wakulima wa kilimo-hai wangependa kujua na kusimamia kiwango cha mboji kwenye udongo. Kwa udongo ambao umekuwa na matatizo kama vile mavuno machache kwa miaka mingi mfululizo, kufanya uchambuzi wa kawaida wa udongo kuangalia Fosfora, pH na mboji huweza kwa uhakika kuonyesha nini kifanyike ili kuboresha rutuba ya udongo. Uchambuzi wa kibiolojia wa viumbe vya udongo lazima ufanyike katika maabara zilizotengenezwa mahususi kwa ajili hiyo na ni zoezi ghali kidogo. Iwapo vipimo vya udongo vitatumika, wakulima wahakikishe kwamba vipengele husika vinachunguzwa na matokeo ya vipimo yanajadiliwa kwa kina na mtaalamu. Kwa wakulima wengi wa Tanzania, inaweza kuwa inafaa zaidi kutumia sepeto au jembe kwa ajili ya utambuzi na kuchimba udongo ili kuelewa vizuri zaidi aina zao za udongo na kuwekeza kwenye rutuba ya udongo kwa jumla. wataalamu wawahimize wakulima kuangalia shughuli za viumbe wa udongo ambao wanaozesha mimea na kuangalia hatma ya mimea baada ya kuozeshwa. Hii inaweza kuwa sehemu ya utambuzi kwa kutumia sepeto, lakini pia inaweza kuwa hatua ya kwanza kutambua udongo kama mfumo wa ikolojia ulio hai na unaofanya kazi.


 Changamoto zinazoambatana na mbolea za madini 

 Virutubisho katika mbolea za madini huyeyuka kwa urahisi, na hunyonywa kwa urahisi na mmea, lakini pia kuchujika nje ya udongo kwa urahisi (hasa naitrojeni). Inabidi mbolea hizi zitumike kwa uangalifu mkubwa ili zisiishie kuchafua chemchem au maji ya chini ya ardhi, ambayo husababisha matatizo ya kiafya kwa binadamu. Madini ya Naitreti yanayogundulika katika maji ya visima, kwa mfano hujulikana kusababisha kasoro katika mfumo wa chembe chembe nyekundu za damu (methaemoglobinaemia), ugonjwa unaojulikana pia kama “dalili za mtoto wa bluu” ambapo damu inakosa oksijeni kwa hiyo tunashauri wakulima kupima udongo ili kujua ni mbolea gani unatakiwa utumie, kwa kiwango gani? katika zao husika ili tuweze kuwa na ufanishi katika kilimo na utunzaji wa mazingira na vyanzo vya maji kwa ajili ya afya zetu(hasa maeneo ya pwani ambapo wanatumia sana maji ya visima)

karibu kwa huduma ya kupima udongo na ushauri pia ukitaka masomo haya kwa mfumo wa pdf wasiliana na mimi
p
pia tuna maabara ya kisasa kwa ajili ya kupima udongo na baada ya hapo tunakupa ripoti yenye maelekezo ya nini cha kufanya kuendana na majibu husika 


soma zaidi kuhusu udongo Njia za kuondoa magadi shambani,Njia rahisi ya kutambia udongo wako

Eng Octavian Lasway
0763347985/0673000103
Irrigation and Water resources Engineering 
Sokoine University of Agriculture


YouTube

visitors

LIKE US ON FACEBOOK

AGRICULTURE LAND

Mostly Visited